Адамдар арасындағы қарыз туралы сұрақтар: 2026 жылғы жауаптар
Қазақстандағы жеке тұлғалар арасындағы қарыз туралы жиі қойылатын сұрақтарға қысқа жауаптар: шарт пен қолхат, пайыз бен мерзім, қарызды қайтару, берешекті тану, бөліп төлеу, қарыз алушыны тексеру. Толығырақ — әр тақырыптың бетінде.
Жеке тұлғалар арасындағы қарыз шарты: үлгі
Жеке тұлғалар арасындағы қарыз шартына нотариус керек пе?
Жоқ, заң мұны талап етпейді. Сомасы 100 АЕК-тен асса (2026 жылы 432 500 ₸) жай жазбаша нысан жеткілікті — қағаз немесе электрондық. Нотариус борышты сотсыз атқарушылық жазба арқылы өндіріп алуға мүмкіндік береді.
2026 жылы қарыз шартын нотариуспен куәландыру қанша тұрады?
Мемлекеттік нотариуста мемлекеттік баж — 5 АЕК, яғни 21 625 ₸ (ҚР Салық кодексі, 667-бап). Жеке нотариуста — 10 АЕК, яғни 43 250 ₸ (ҚР Әділет министрінің № 533 бұйрығы).
Қосымшада қол қойылған қарыз шарты жарамды ма?
Иә. Мәміленің жазбаша нысаны электрондық болуы мүмкін (ҚР АК 152-бабы). Shart Rate-те тараптар жеке басын растап, шартқа қосымшада электрондық цифрлық қолтаңбамен қол қояды.
Доллармен қарызға беруге бола ма?
Қарыз алушы жеке тұлға болса, қарыз тек теңгемен беріледі (ҚР АК 725-1-бабы). Валютадағы шарт жарамсыз болады.
Пайызсыз қарызда мөлшерлемені көрсету керек пе?
Шартта қарыздың пайызсыз екенін және қарыз берушінің ақшаны пайдаланғаны үшін сыйақы алмайтынын тікелей жазу жеткілікті.
Қарызды қайтармаса не істеу керек?
Жазбаша талап-арыз жіберіңіз. Қарыз алушы борышты мойындаса, нотариустың атқарушылық жазбасын алуға болады. Мойындамаса — сотқа немесе шартта көрсетілген төрелікке жүгініңіз.
ЖШС жеке тұлғаға қарыз бере ала ма?
Жалпы ереже бойынша жоқ: ЖК мен заңды тұлғалар азаматтарға қарыз бере алмайды, банктер, МҚҰ, жұмыс берушінің өз қызметкеріне беретін қарызы және ҚР АК 715-бабының 2-1-тармағындағы басқа жағдайлар бұған жатпайды.
Қолхат қарыз шартынан немен ерекшеленеді?
Қолхат — қарыз алушының ақшаны алғанын растайтын қысқа құжат. Заң оны қарыздың жазбаша нысаны деп таниды (ҚР АК 716-бабы). Шартта толығырақ: мерзімі, кестесі, мөлшерлемесі, тұрақсыздық айыбы, дауларды шешу тәртібі.
Жеке тұлғалар арасындағы қарызды қалай дұрыс рәсімдеуге болады?
Жазбаша шартпен: тараптардың АТЖ, ЖСН және куәлік деректері, теңгедегі сома цифрмен және жазумен, қайтару мерзімі мен тәртібі, мөлшерлеме немесе қарыздың пайызсыз екені, тұрақсыздық айыбы, қолдар. Ақшаны төлем мақсаты көрсетілген аударыммен берген дұрыс.
Қарыз шартын ауызша жасауға бола ма?
Иә, егер сома 100 АЕК-тен (2026 жылы 432 500 ₸) аспаса. Сома одан көп болса, жазбаша нысан керек. Онсыз дауда куәлерге сілтеме жасауға болмайды, тек жазбаша дәлелдер қалады: аударымдар, хат алмасу (ҚР АК 153-бабы).
Пайызбен қарызға беруге бола ма?
Иә. Қарыз алушы жеке тұлға болса, шартта сыйақының жылдық тиімді мөлшерлемесі көрсетіледі және ол 100%-дан аспауы керек (ҚР АК 725-1-бабы).
Жеке тұлғалар арасындағы қарыз шартын тіркеу керек пе?
Жоқ. Жеке тұлғалар арасындағы қарыз шарты мемлекеттік органдарда тіркелмейді және нотариусты талап етпейді. Қарапайым жазбаша нысан, оның ішінде электрондық нысан жеткілікті.
Қарызға беріп, өзіңді қалай қорғауға болады?
Қарыз алушының жеке басы мен қарыздарын тексеріңіз, жазбаша шарт жасаңыз, ақшаны аударыммен беріңіз, ірі соманы кестеге бөліңіз. Shart Rate-те жеке бас биометриямен тексеріледі, ал борышкерлер тізіліміндегі мәртебе қол қоймас бұрын көрінеді.
Қарызға ақша алғаны туралы қолхат: үлгі
Қолхаттың заңды күші бар ма?
Иә. Қарыз алушының қолхаты қарыз шартын және оның талаптарын растайды (ҚР АК 716-бабы). Бұл — қарыздың жазбаша нысаны.
Қолхатты нотариуспен куәландыру керек пе?
Жоқ. Заң мұны талап етпейді. Тараптар өздері қаласа ғана нотариусқа барады.
Қолхатта не міндетті түрде көрсетіледі?
Екі тараптың аты-жөні, ЖСН және жеке куәлік деректері, теңгемен цифрмен және жазумен сома, қайтару мерзімі, күні және қарыз алушының қолы.
Қолхат па, қарыз шарты ма — қайсысы жақсы?
Қолхат ақшаның алынғанын растайды. Шарт толығырақ: мерзімі, кестесі, дауларды шешу тәртібі. Шарт пен ақшаның берілгенін растайтын құжаттың екеуі де болғаны сенімдірек.
Қолхатты онлайн рәсімдеуге бола ма?
Иә. Shart Rate-те қарыз алушы ақшаны алғанын қосымшада растайды, ал шарт талаптары бойынша бұл растау қолмен жазылған қолхатқа теңестіріледі.
Қарызға қолхатты қалай дұрыс жазу керек?
Қолмен немесе компьютерде, бірақ оған қарыз алушы қол қояды. Қолхатта: екі тараптың АТЖ, ЖСН және куәлік деректері, теңгедегі сома цифрмен және жазумен, «қарызға алдым» деген сөз, қайтару мерзімі, күні және қарыз алушының қолы.
Қолхатты кім жазады — ақша алатын ба, беретін бе?
Қолхатты қарыз алушы — ақшаны алатын адам жазады және қол қояды. Ол қарыз берушіде сақталады және қарыз толық қайтарылғаннан кейін қарыз алушыға қайтарылады.
Қазақстанда қарыз қолхатының күші бар ма?
Иә. Қарыз алушының қолхаты қарыз шартының жазбаша нысаны болып танылады (ҚР АК 716-бабы) және сотта дәлел ретінде қабылданады.
Қарыз қайтарылғанда қолхатты не істеу керек?
Қарыз беруші қолхатты қарыз алушыға қайтарады немесе ақшаны алғаны туралы қолхат жазады. Қарыз бөліп қайтарылса, әр төлемге аударым немесе жеке қолхат болғаны дұрыс.
Бөліп қайтарылатын қарыз шарты: кестесі бар үлгі
Қарызды бөліп қайтаруға бола ма?
Иә, егер бұл шартта көрсетілсе. Әдетте төлем кестесі қарыз шартына қосымша ретінде рәсімделеді.
Төлем кестесінде не көрсетіледі?
Төлемнің нөмірі, күні және сомасы. Барлық төлемдердің жиынтығы қарыз сомасына (сыйақы болса, онымен қоса) тең болуы керек.
Кесте бойынша төлемді өткізіп алса не болады?
Қарыз алушы мерзімді өткізіп алғаны үшін заң бойынша жауап береді. Шартта тұрақсыздық айыбы болса, ол ҚР АК 725-1-бабымен шектеледі: күніне 0,5%-дан және жылына қарыз сомасының 10%-ынан аспайды.
Қол қойғаннан кейін кестені өзгертуге бола ма?
Иә, екі тараптың келісімімен. Shart Rate-те өзгерістер қосымшада қосымша келісіммен рәсімделеді.
Бөліп қайтарылатын қарызға нотариус керек пе?
Жоқ. Жазбаша шарт, соның ішінде электрондық шарт жеткілікті.
Жеке тұлғалар арасында бөліп төлеуді қалай рәсімдеуге болады?
Төлем кестесі бар қарыз шартымен: әр төлемнің күні мен сомасы, мерзімі өтсе не болатыны, мерзімінен бұрын қайтаруға бола ма. Ақша емес, зат бөліп төлеуге сатылса, бөліп төлеу шарты бар сатып алу-сату шарты керек.
Қарыз алушы кесте бойынша төлемесе не істеу керек?
Мерзімнің өткенін тіркеп, қарыз алушыға жазбаша жазыңыз. Шартта көзделсе, қарыз беруші қалған соманы мерзімінен бұрын талап ете алады. Қосымша келісіммен жаңа кесте туралы да келісуге болады.
Әр төлемге қолхат алу керек пе?
Төлемдер «№ … шарт бойынша» деген мақсатпен аударылса, аударымның өзі растау болады. Қолма-қол төлемдер үшін қолхат алған немесе төлемді қосымшада белгілеген дұрыс.
Төлем кестесін қалай өзгертуге болады?
Жаңа күндер мен сомалар көрсетілген қосымша келісімге қол қою керек. Shart Rate-те бұл қосымшада жасалады: бір тарап өзгерісті ұсынады, екіншісі қол қояды.
Қарызды қалай қайтаруға болады
Қарызды сотсыз қайтаруға бола ма?
Иә, борышкер борышты мойындаса: онда нотариус атқарушылық жазба жасай алады («Нотариат туралы» Заңның 92-1-бабы). Нотариат куәландырған шарт бойынша мойындаусыз да болады.
Нотариустың атқарушылық жазбасы қанша тұрады?
Мемлекеттік баж — 0,5 АЕК, 2026 жылы 2 162,5 ₸ (ҚР СК 667-бабы 1-т. 24) тт.).
Қарызды қайтару үшін қандай дәлелдер керек?
Қарыз шарты немесе қолхат, ақшаның берілгенін растайтын құжат (аударым немесе қолхат), хат алмасу, талап-арыз және оған жауап.
Талап-арыз деген не және ол не үшін керек?
Сомасы мен мерзімі көрсетілген қарызды қайтару туралы жазбаша талап. Борышкердің борышты мойындаған жазбаша жауабы нотариусқа атқарушылық жазба үшін жүгінуге мүмкіндік береді.
Шартта төрелік ескертпе болса, қайда жүгіну керек?
Шартта көрсетілген төрелікке. Мысалы, Shart Rate шарттары бойынша — Жоғары экономикалық төрелік сотқа.
Қолхатсыз қарызды қалай қайтаруға болады?
Басқа жазбаша дәлелдерді жинау керек: банк аударымдары, борышкер соманы мойындаған мессенджердегі хат алмасу. Сома 432 500 ₸-ден асса, куәлерге сілтеме жасауға болмайды (ҚР АК 153-бабы). Борышкерге берешекті тану туралы келісімге қол қоюды ұсынған дұрыс.
WhatsApp-тағы хат алмасу арқылы қарызды қайтаруға бола ма?
Хат алмасудан тараптар, сома және оның қарыз екені түсінікті болса, ол дәлел бола алады. Борышкер соманы өзі мойындап, қайтаруға уәде берген хабарламалар ең күшті. Хат алмасуды толығымен, скриншоттар мен нөмірлерімен сақтаңыз.
Kaspi аударымы қарызға бергенімді дәлелдей ме?
Аударым ақшаның берілгенін растайды, бірақ өздігінен оның сыйлық немесе төлем емес, қарыз екенін дәлелдемейді. Сондықтан төлем мақсаты («… шарт бойынша қарыз») және қайтару талқыланған хат алмасу маңызды.
Қарыз бойынша талап қою мерзімі қанша?
Жалпы талап қою мерзімі — 3 жыл. Ол қарыз қайтарылуға тиіс күннен бастап есептеледі. Борышкер берешекті жазбаша мойындаса немесе бір бөлігін қайтарса, мерзім қайтадан басталады.
Борышкер қайтыс болса не болады?
Қарыз мұраны қабылдаған мұрагерлерге мұра құнының шегінде өтеді. Талап мұрагерлерге немесе мұрагерлік істі жүргізетін нотариусқа қойылады.
Қарыз шартын рәсімдеу қанша тұрады
Неліктен нотариустардың бағасы әртүрлі?
Мемлекеттік нотариус Салық кодексі бойынша мемлекеттік баж алады — 5 АЕК. Жеке нотариус Әділет министрлігі бекіткен мөлшерлемелермен жұмыс істейді — қарыз шарты үшін 10 АЕК.
Қарыз шартын нотариуспен куәландыру міндетті ме?
Жоқ. Жеке тұлғалар арасында жай жазбаша нысан жеткілікті — қағаз немесе электрондық. Нотариус борышты сотсыз атқарушылық жазба арқылы өндіріп алғыңыз келсе керек.
Shart Rate-те қарыз шарты қанша тұрады?
990 ₸-ден. Тараптар жеке басын растап, шартқа қосымшада қол қояды.
Қандай сомадан бастап қарыз шарты міндетті түрде жазбаша рәсімделеді?
Сома 100 АЕК-тен асса. 2026 жылы бұл 432 500 ₸ (ҚР АК 152-бабы).
Қазақстанда қарыз шарты қанша тұрады?
Қағазда өзіңіз жасасаңыз — тегін. Shart Rate-те — 990 ₸-ден (100 000 ₸-ге дейінгі сомаға). Мемлекеттік нотариуста — 21 625 ₸, жеке нотариуста — 2026 жылы 43 250 ₸.
Shart Rate-те ірі сомаға шарт қанша тұрады?
1–5 млн ₸ — 14 990 ₸, 5–10 млн ₸ — 19 990 ₸, 10–50 млн ₸ — 99 990 ₸, 50–100 млн ₸ — 199 990 ₸. 100 000-нан 1 000 000 ₸-ге дейінгі сомаға — соманың 1%-ы.
Shart Rate комиссиясын кім төлейді?
Комиссия мәмілені рәсімдеу кезінде қосымшада төленеді. Shart Rate басқа төлемдерді, мысалы қолма-қол немесе біреуге жеке аударымды, талап етпейді.
Берешекті тану туралы келісім: ескі қарызды тіркеу
Ақша бұрын берілсе, қарызды кейін рәсімдеуге бола ма?
Иә. Берешекті тану туралы келісім бұрыннан бар қарызды тіркейді: тараптар оның қашан және қандай негізде туындағанын, сомасын және жаңа қайтару мерзімін көрсетеді. Жаңа міндеттеме туындамайды.
Берешекті тану туралы келісім кредиторға не береді?
Борышкердің берешекті жазбаша тануы: сомасы, негізі және қайтару мерзімі бекітіліп, қол қойылады. Борышкер ақшаны қайтармаса, бұл сотта немесе төрелікте дәлел болады, ал танылған берешекті нотариустың атқарушылық жазбасымен өндіріп алуға болады.
Shart Rate-те берешекті тіркеу қалай жұмыс істейді?
Кредитор қосымшада тіркеуді жасап, берешектің сомасын, күнін, негізін және қайтару мерзімін көрсетеді. Борышкер жеке басын растап, келісімге қосымшада қол қояды. Келісім екі тарапта да сақталады.
Сома бойынша шектеу бар ма?
4 325 000 ₸-ге (1 000 АЕК) дейінгі берешек бірден тіркеледі. Үлкен сомаларға келісім заңгердің кеңесінен кейін дайындалады.
Келісім бойынша берешекті бөліп қайтаруға бола ма?
Иә. Борышкер берешекті мерзімінен бұрын немесе бөліп қайтаруға құқылы, ал мерзімнің өзгеруін тараптар қосымша келіседі, оның ішінде қосымшада.
Берешекті тану талап қою мерзімін үзе ме?
Иә. Борышкер берешекті мойындаса — келісімге қол қойса, талапқа жазбаша жауап берсе немесе бір бөлігін қайтарса, талап қою мерзімі (жалпы — 3 жыл) қайтадан басталады.
Ақшаны қолхатсыз бердім, қайтармады — не істеу керек?
Аударымдар мен қарыз талқыланған хат алмасуды жинап, борышкерге берешекті тану туралы келісімге қол қоюды ұсыныңыз. Ол бас тартса, жазбаша дәлелдермен сотқа жүгінуге болады.
Берешекті тану туралы келісімге нотариус керек пе?
Жоқ. Келісімге қарапайым жазбаша нысанда, оның ішінде қосымшада қол қойылады. Борышкер мойындаған берешекті кейін нотариустың атқарушылық жазбасымен өндіріп алуға болады.
Талап қою мерзімі өтсе, берешекті тануға бола ма?
Иә, борышкер мерзім өткеннен кейін де берешекті мойындай алады. Жазбаша тану берешектің бар екені туралы дауды жояды.
Тауарды бөліп төлеуге сату
Тауарды жеке тұлғаға бөліп төлеуге сатуға бола ма?
Иә. Сатушы мен сатып алушы — жеке тұлғалар — төлемді бөліп төлеу шарты бар сатып алу-сату шартын жасайды: тауар бірден беріледі, ал төлем кесте бойынша жүреді.
Бөліп төлеуге сатып алу-сату шартында не болуы керек?
Тараптар, тауар (ерекшелік: атауы, саны, бағасы), алғашқы жарна, төлем кестесі, тауарды беру тәртібі (қабылдау-тапсыру актісі), мерзімді өткізгені үшін жауапкершілік және дауларды шешу тәртібі.
Сатып алушыға меншік құқығы қашан өтеді?
Shart Rate-тегі шарт бойынша — тауар акт бойынша берілген сәтте. Тауарды қайта сату, жоғалту немесе бүлдіру сатып алушыны төлемнен босатпайды.
Сатып алушы төлемді кешіктірсе не болады?
Ол заң бойынша жауап береді. Кешіктіру 30 күннен асса, сатушы шарт бойынша қалған соманың бәрін мерзімінен бұрын талап етуге құқылы — оны 10 күн ішінде төлеу керек.
Көлікті жеке тұлғаға бөліп төлеуге қалай сатуға болады?
Бөліп төлеу шарты бар сатып алу-сату шартымен: бағасы, алғашқы жарна, төлем кестесі, меншік құқығы қашан өтеді, мерзімі өтсе не болады. Көлікті қайта рәсімдеу көлікті тіркеудің жалпы ережелері бойынша жүреді.
Телефонды немесе техниканы танысқа бөліп төлеуге қалай сатуға болады?
Төлем кестесі бар сатып алу-сату шартына және қабылдау-тапсыру актісіне қол қойыңыз. Shart Rate-те бұл тауар мәмілесі ретінде рәсімделеді: сатушы баға мен кестені белгілейді, сатып алушы қосымшада қол қояды.
Бөліп төлеу қарыздан немен ерекшеленеді?
Қарызда ақша беріледі, ал бөліп төлеуде — бөліп төленетін зат. Сондықтан әртүрлі шарттар рәсімделеді: қарыз шарты немесе төлемді бөліп төлеу шарты бар сатып алу-сату.
Алғашқы жарна керек пе?
Міндетті емес — тараптар өздері шешеді. Жарна сатушының тәуекелін азайтады, оның мөлшері шартта көрсетіледі.
Қарыз мерзімін ұзарту және шарттарын өзгерту
Қарызды қайтару мерзімін қалай ұзартуға болады?
Жаңа қайтару күні көрсетілген қарыз шартына қосымша келісімге қол қою арқылы. Шарттың өзгерістері шарттың өзі сияқты нысанда — жазбаша, оның ішінде электрондық түрде рәсімделеді.
Қосымша келісіммен нені өзгертуге болады?
Қайтару мерзімін (ұзарту немесе қысқарту), қайтару тәртібін (төлем кестесіне ауыстыру), соманы: қосымша ақша беру немесе берешектің бір бөлігінен кешу.
Берешектен кешу деген не?
Кредитор борышкерді берешектің бір бөлігінен немесе толығымен босатады (ҚР АК 374-бабы). Қосымшада берешек сомасын азайту оның бір бөлігінен кешу ретінде рәсімделеді.
Shart Rate-те қосымша келісім үшін кім төлейді?
Өзгерістерді ұсынған тарап — сомаға байланысты қосымша тарифі бойынша.
Екінші тараптың келісімі керек пе?
Иә. Өзгерістерді кез келген тарап ұсына алады, бірақ олар екінші тарап мақұлдап, қол қойғаннан кейін ғана күшіне енеді.
Қарыз шартын ұзартуға бола ма?
Иә, тараптардың келісімі бойынша. Ұзарту жаңа қайтару мерзімі көрсетілген қосымша келісіммен рәсімделеді; қарыз берушінің келісімінсіз қарыз алушы мерзімді өзі ұзарта алмайды.
Қарыз шартын қалай бұзуға болады?
Қарыз шарты берешек қайтарылғанда тоқтатылады. Оны мерзімінен бұрын тараптардың келісімімен немесе елеулі бұзушылық болса сот арқылы бұзуға болады.
Қарыз сомасын қол қойылған шарт бойынша көбейтуге бола ма?
Иә, қосымша беру туралы қосымша келісіммен: тараптар жаңа соманы, мерзімді және кестені тіркейді. Shart Rate-те қосымша беру қосымшада рәсімделеді.
Қарыз бойынша талапты басқаға беруге бола ма?
Шартта тыйым салынбаса, қарыз беруші талап ету құқығын басқа адамға бере алады. Борышкерге жазбаша хабарлау керек: хабарламаға дейін оның бұрынғы қарыз берушіге төлемі есепке алынады.
Қарызға бермес бұрын адамды қалай тексеруге болады
Адамның қарызы бар-жоғын қайдан тексеруге болады?
Қазақстанда атқарушылық іс жүргізулер бойынша ашық борышкерлер тізілімі бар. Shart Rate-те қарыз беруші қарыз алушының осы тізілімдегі мәртебесін мәміленің ішінде көреді.
Қарыз алушы борышкерлер тізілімінде болса, бұл нені білдіреді?
Оның атқарушылық іс жүргізуі бар — сот орындаушысы арқылы өндіріліп жатқан өтелмеген берешек. Бұл тәуекелді бағалауға, кепіл, кепілгер немесе аз сома туралы келісуге себеп.
Қарыз алушының өзі екенін қалай білуге болады?
Жеке куәлік пен ЖСН-ді салыстыру керек. Shart Rate-те шартқа қол қоймас бұрын екі тарап та жеке басын биометриялық тексеруден өтеді.
Адамды ЖСН бойынша қарызға қалай тексеруге болады?
Борышкерлердің бірыңғай тізілімі арқылы — ЖСН бойынша ашық атқарушылық іс жүргізулердің бар-жоғы көрінеді. Shart Rate-те қарыз беруші қарыз алушының тізілімдегі мәртебесін қол қоймас бұрын мәміленің ішінде көреді.
Өзімді борышкерлер тізілімінен қалай тексеруге болады?
Мемлекеттік қызметтер порталындағы борышкерлердің бірыңғай тізілімінен ЖСН бойынша іздеңіз. Онда сіз өтеп қойған іс жүргізу болса, оны жүргізген сот орындаушысына жүгініңіз.
Борышкер шетелге шыға ала ма?
Сот орындаушысы атқарушылық іс жүргізу бойынша борышкердің шетелге шығуын уақытша шектей алады. Шектеу күшінде тұрғанда шығуға болмайды.
Борышкерлер тізіліміндегі адамға қарыз беру керек пе?
Бұл соманы азайтуға, мерзімді қысқартуға немесе кепілгер сұрауға себеп. Мұндай адамның мәжбүрлеп өндіріліп жатқан қарызы бар, жаңа қарыз беруші одан кейінгі кезекте болады.